مکمل غذایی دام وطیور (دی کلسیم فسفات)
بر روی کره زمین معمولا مواد خشک و نامرغوب زیادی وجود دارند که جانوران نمی توانند استفاده کافی را از آن ببرند. بدین علت که درگیاهان موادمغذی کافی وجود ندارد و استفاده از آنها به تنهایی نمی تواند سودمند باشد از مکمل غذایی استفاده می شود و حیوان به راحتی می تواند از آن بهره ببرد.

مکمل های غذایی زمانی که چراهگاهها و غذای مناسب وجود داشته باشند، می تواند گزینه ای برای تغذیه دام باشد، زمانیکه قابلیت چراهگاهها محدود شود، تغذیه حیاتی یا زیستی(surviral feeding) و تغذیه تولیدی(production feeding) باید گسترش یابد.

تغذیه حیاتی(surviral feeding) به معنی حداقل میزان غذایی است که حیوان برای زنده ماندن بدان نیاز دارد. تغذیه تولیدی (production feeding) نیز به معنای غذایی است که برای دام های بالغ به منظور تولیدمثل موفق و برای دام های جوان تر برای رشد بهتر نیاز است.

برای مفید بودن بیشتر مکمل های غذایی باید ابتدا مواد مغذی که درغذاهای دام کمتر یافت می شود،شناسایی گردد. غذاهای خشک اغلب کمبود پروتئین و سولفور دارند، حتی در بعضی موارد در حالیکه به رنگ سبز هستند ولی تاثیر کمی دارند و دام کالری کمی را دریافت می کند.

قوانین زیر برای استفاده بهتر و مفیدتر از مکمل های غذایی به شرح زیر می باشد:

  • تعیین عناصر کم، که معمولا پروتئین، سولفور و انرژی متابولیسم می باشد.
  • انتخاب مکمل غذایی که سطح وسیعی از عناصرکم را شامل می شود.
  • تعادل در مکمل غذایی تا در عملکرد معده حیوان تاثیر مطلوبی داشته باشد.
  • حیوانات جوانتر و شیرده نیازبیشتری به پروتئین دارند.
  • انتخاب شیوه غذایی که با دستگاه گوارش حیوان سازگاری داشته باشد.
  • شروع کردن تغذیه غذاهایی که حیوانات نیاز بسیاری بدان دارند.
  • نشان دادن غذاهای مصرفی، وزن حیاتی و شرایط.

معمولا باید توجه داشت که استفاده از یک نوع مواد غذایی نمی تواند تمام نیازهای دام را برآورده کند، چون از طرفی حجم معده و دستگاه گوارش حیوان محدود است و از طرف دیگر بدن حیوان به مجموعه ای از مواد غذایی احتیاج دارد. این  مجموعه موادغذایی را جیره غذایی می نامند که باید برحسب احتیاج حیوان به آن باید تهیه و تنظیم گردد.


موادمعدنی

موادمعدنی گروهی از موادمغذی هستند که ضرورت وجود آنها در جیره طیور تشخیص داده شده است. املاح معدنی فقط ۴درصد وزن بدن حیوانات را تشکیل می دهند ولی به علت نقش های مختلف در واکنش های بیوشیمیایی بدن  از اهمیت ویژه ای برخوردارند. موادمعدنی فاقد انرژی و پروتئین بوده ولی برای مصرف انرژی و پروتئین ونیز متابولیسم موادغذایی در بدن دام و طیور لازم می باشند.

از جمله این مواد معدنی کلسیم و فسفر می باشد که توسط مکمل غذایی به نام دی کلسیم فسفات(DCP) به بدن دام و طیور می رسد.


فسفر(P)

فسفر گرانترین ماده مغذی موجود در انواع موادمعدنی و ویتامین ها برای دام و طیور می باشد. فسفر اغلب بوسیله اضافه کردن منو و دی کلسیم فسفات، منو سدیم فسفات یا آمونیوم فسفات(باقابلیت هضم بالا) به بدن حیوان می رسد.

باتوجه به اینکه بخش اعظم جیره حیوانات تک معده همانند طیور از غلات و مکمل های پروتئینی تشکیل شده است، ظاهرا" میتوان چنین استنباط کرد که اقلام خوراکی معمولا قادر به تامین فسفر موردنیاز این حیوانات  می باشند ولی متاسفانه تنها مقادیر اندکی از فسفر موجود در منابع گیاهی جهت تغذیه طیور قابل استفاده می باشند که این موضوع استفاده از مکمل های معدنی را ضروری نموده است.

در طیور انتخاب عناصری با قابلیت جذب بالای فسفر می تواند تاثیر بسیاری داشته باشد، توصیه می شود ۲۵۰میلی گرم از(npp  non-phytate P) برای هر مرغ در روز استفاده شود.

اسید فایتیک(Phytic acid) در دانه های غلات یافت می شود و نیز در زمین هایی که محصول جانبی آن از نوعی است که پرندگان نمی توانند بخوبی آنرا جذب کنند برای مثال، فسفر در دانه های غلات ارزش بیولوژیکی ۲۵ تا ۳۰ دارد که فقط ۱۹تا ۲۰ درصد آن قابل دسترس می باشد و این بخاطر ظرفیت بالای  فایتیک می باشد.

از سال ۱۹۶۰ تحقیقات زیادی جهت بررسی متابولیسم p(فسفر) در گاوهای شیرده انجام  شده است. آخرین تحقیقات نشان میدهد که حدود ۳۲/۰ تا۴۲/۰ درصد فسفر، در طی شیردهی از دست می رود. تغذیه مناسب فسفر برای عملکرد و کارآیی بهتر و سلامتی گاو مهم است. برای یک گاو که ۱۰۰تا۱۲۰ پوند شیر تولید می کند، یک رژیم غذایی که محتوی ۴۵/۰ ٪ فسفر است، توصیه می شود.

برخلاف میزان فسفر در غذای دام و آبزیان که هرکدام تقریبا ۱۰۰ درصد قابلیت بیولوژیکی دارند، خوراک غله برای طیور می تواند توسط کودهای شیمیایی حاوی فسفر غنی شود.


کلسیم(Ca)

کلسیم از جمله موادمعدنی می باشد که ضرورت وجود آن در جیره طیور تشخیص داده شده است، کمبود کلسیم حتی با وجود فسفر کافی جیره باعث غیرطبیعی شدن استخوان می شود. افزایش غلظت کلسیم جیره غذایی درصد جذب کلسیم را کاهش میدهد. کلسیم اضافی جیره، با فسفر تولید فسفات کلسیم کرده و سبب بروز آثار کمبود فسفر می گردد.

حضور پروتئین ویژه ای به نام(CaBp)(calcium binding protein) و با کمک ویتامین D۳ (کوله کلسیفرول) در روده جذب می گردد. شرایط فیزیولوژیک دام، حضور سایر عوامل شیمیایی و عناصر معدنی از جمله فسفر بر روی جذب کلسیم موثر می باشد. مرغان تخمگذار در حال تولید تخم مرغ جذب کلسیم بهتری نسبت به مرغانی که تخم گذار نیستند، دارند.

همانند کلسیم، افزایش غلظت فسفر موجب کاهش جذب کلسیم می شود. حضور ترکیبات شیمیایی مانند اسید فایتیک(Phytic acid) موجب به دام انداختن عناصر معدنی و عدم جذب این عناصر می گردد.

نسبت کلسیم به فسفر برروی جذب آنها از روده تاثیر می گذارد و اگر این نسبت بیشتر از ۲ باشد، مقدار رشد کاهش می یابد. چنانچه نسبت کلسیم به فسفر در جیره درحد معمول باشد، نیاز به ویتامین D  را کاهش خواهد داد و درصورت کمبود ویتامین D، هیچ نسبتی از کلسیم و فسفر قادر نخواهد بود که تشکیل استخوان ها را درحدکفایت تامین نماید.


برخوردارشدن از کلسیم و فسفر با استفاده از دی کلسیم فسفات

مطالعات بر روی دام و طیور نشان میدهد که چه فاکتورهایی بر قابلیت جذب فسفر از دی کلسیم فسفات تاثیر دارد.

تاثیر ترکیب Ca ,P، باهم در CaHPO۴ یا CaHPO۴.۲H۲O درترکیب استخوانبندی طیور در هفته اول نوع هیدراته ۲۵ تا ۵۰ درصد بیشتر از نوع بی آب(unhydrou)  می باشد. برای جوجه ها تفاوت در ترکیب Ca و P در نوع هیدراته و بی آب دی کلسیم فسفات، بتدریج کاهش می یابد، بنابراین در هفته پنجم، Ca و P ترکیب شده در داخل استخوان، زمانیکه جوجه از فسفات تغذیه می کند، به مقدار تعادلی میرسد.

تفاوت نسبت حلالیت برای CaHPO۴.۲H۲O در ۷-۳=PH نشان میدهد که اختلاف در ترکیب ممکن است نسبت حلالیت را در آستانه تغییر قرار دهد. نسبت حلالیت و مقدار Ca وP ترکیب شده در داخل استخوان ها در دی کلسیم فسفات بسیار بیشتر است.

دانشمندان مشاهده کرده اند که مرگ زوددرس، رشد ناقص و استخوانهای شکننده، زمانی در طیور و دام کاهش یافت که دی کلسیم فسفات به عنوان منبع فسفر در رژیم غذایی آنها بصورت آزمایشی استفاده شد.

حلالیت دی کلسیم فسفات در اسیدهای ضعیف و آمونیوم سیترات خنثی، ضریب مشخصی برای تخمین فسفر قابل دسترس نمی باشد. بهر حال  اختلاف در میزان فسفر قابل هضم می تواند ناشی از اختلاف در میزان آب تبلور در دو دی کلسیم فسفات باشد.


دی کلسیم فسفات(DCP):

آنالیز نمونه:

                                                             ماده خشک                  ۹۸٪

                                                             کلسیم                        ۲۳٪

                                                             فسفر                         ۱۸٪


اثرات فسفات

 کمک به هضم(جذب ) فسفر

 آسان و بی خطر بودن ترکیب ان با تمام رژیم های غذایی


مواد اولیه تولید فسفات

دی کلسیم فسفات معمولا بصورت پودری است که از استخراج کلسیم فسفات از سنگ فسفات در اسید حل شده در نمک بوجود می آید. محصول تولید شده(دی کلسیم فسفات)، باصرفه ترین و متدول ترین ماده برای تامین فسفر مورد نیاز دام و طیور می باشد.


حمل و ذخیره سازی و انبار کردن فسفات

اگرچه دی کلسیم فسفات یک ماده معدنی خنثی است، در شرایط خشک و خنک برای مدت زمان نسبتا" طولانی می تواند نگهداری شود. دی کلسیم فسفات این قابلیت را دارد که بصورت فله ای یا بصورت کیسه ای به هرمیزان که موردنیاز است، نگهداری شود.


خوراک فسفات

دی کلسیم فسفات یک منبع خوبی برای فسفر می باشد اما در واقع میزان آن در جیره غذایی دام و طیور بستگی زیادی به نوع غذای دام دارد.


قابلیت فسفات

دی کلسیم فسفات بطور عادی درتمام مناطق و در طول سال قابل دسترس است. به علت سایز کوچک بسته ها، توجه کافی تا هنگام تحویل نیازمند است.


نکته: دی کلسیم فسفات باید هنگامی در جیره غذایی دام استفاده شود که توسط یک کارشناس تجویز شده باشد.

رمضانپور/ن.